Hedonizm czytania – czytelniczy plan na wrzesień

„Atlas chmur” — książka, która nie starzeje się razem ze światem

„Atlas chmur” Davida Mitchella to jedna z tych książek, które przy pierwszym kontakcie bardziej dezorientują, niż zachwycają. Początkowo trudno złapać rytm: sześć historii, różne epoki, style i bohaterowie, a między nimi pozornie niewidoczne połączenia. Towarzyszyło mi poczucie zagubienia, ale szybko przerodziło się ono w ciekawość, potem napięcie i niepokój. Największa satysfakcja przyszła wtedy, gdy kolejne elementy zaczęły układać się w większą całość.

Mitchell stworzył powieść, która jest ponadczasowa nie dlatego, że unika konkretów, lecz przeciwnie — dlatego, że trafnie rozpoznaje mechanizmy rządzące ludźmi. Władza, kontrola, manipulacja, nierówności społeczne, wykorzystywanie technologii, ograniczanie wolności jednostki i odpowiedzialność za przyszłość pojawiają się tu w różnychodsłonach, ale pozostają tym samym problemem. Szczególnie uderzające jest to, jak współcześnie brzmią fragmenty dotyczące podporządkowania człowieka systemowi i świata, w którym wygoda może stać się narzędziem kontroli.

Trudno nie odnieść wrażenia, że Mitchell w pewnym sensie przewidział przyszłość. Nie jako prorok, który dokładnie opisał nasze czasy, lecz jako pisarz niezwykle przenikliwy. Rozwój technologii, uzależnienie od systemów i rosnąca siła wielkich organizacji pokazują, że jego wyobraźnia wyprzedzała rzeczywistość. Przeraża właśnie to, że wiele opisanych przez niego mechanizmów nie wydaje się już fantazją.

Najważniejsza pozostaje jednak wiara w znaczenie pojedynczego człowieka. „Czymże jest ocean, jeśli nie mnogością kropli?”— pyta Mitchell. To zdanie dobrze oddaje sens całej powieści: nasze decyzje mogą wydawać się małe, ale to z nich składa się historia.

„Atlas chmur” poleciłbym przede wszystkim czytelnikom, którzy lubią literaturę wymagającą, wielowarstwową i pozostawiającą więcej pytań niż prostych odpowiedzi. Warto ją przeczytać, bo po zamknięciu książki świat wygląda odrobinę inaczej — a własne miejsce w nim przestaje wydawać się tak nieistotne.